Banner van ManKrat - Cadeau's voor mannen

‘Zelfvoorzienend leven was geen keuze’

tuin 13 juniLaatst kwam mijn man vol trots uit de tuin met een bosje Lavas. In het kookboek Bijbels Culinair[1] van Han Wilmink staat een recept dat ‘In Ovis Hapalis’ heet.

Het is een oud recept uit de Romeinse tijd. Destijds werden er tijdens de eerste gang vaak eieren geserveerd, het recept is als volgt:

  • Snipper de Lavas fijn en meng het met honing en geplette pijnboompitten.
  • Leg hierop een bijna hard gekookt ei dat je in partjes als een ster boven op het Lavas mengsel legt.

Op deze manier krijgen we de eerste voorjaarvitaminen binnen na een lange koude winter.

Mensen zoals mijn grootouders waren opgetogen als de eerste kruiden weer boven de grond kwamen. Mijn oma verwerkte deze kruiden in de zondagse soep en ook in een oud Overijssels streekgerecht dat Kruudmoes heet. Ja inderdaad, kruidenmoes.

Mijn oma maakte Kruudmoes als volgt:

  • ze weekte 300 gram gort een nacht in een grote pan met ruim water
  • de volgende dag kookte ze dit zachtjes in het weekvocht
  • na 30 minuten kwam er 200 gram rookspek aan een stuk en een worst bij
  • na 40 minuten deed ze er 200 gram gewassen rozijnen door (Ik kreeg van mijn oma altijd een handje rozijnen om te snoepen of ze drukte zo een paar rozijnen in mijn mond)
  • En maar roeren, want de gort mag niet te droog worden!
  • Dan komen daar de kruiden bij, hoeveel? Mijn oma kookte op gevoel. Ik denk dat ze kervel gebruikte samen met peterselie en selderij. Maar andere kruiden kan ook, zoals kruizemuntblad, zwarte bessen blad, bieslook, en ook zijn er recepten met brandnetel en zevenblad.
  • Als alles gaar was haalde mijn oma de pan van de kachel. Ze haalde het spek en worst eruit om dit in stukken te snijden. Daarna ging dat samen met de karnemelk weer terug in de gort en werd het nog even doorgewarmd.[2]

De karnemelk was van mijn grootouders zelf, de melk kwam van de vijf koeien die op de stal stonden. De melk werd in een karn pot gedaan en daar zat een deksel op met een gat. Daar stak een stok door met een uitsteeksel. Door met de stok op en neer te gaan kwam de boter boven drijven en wat achterbleef was karnemelk. Daar was ze veel tijd mee kwijt.

En als de Kruudmoes klaar was, werd die warm of koud gegeten. Suiker was een luxe in die tijd. Als dat er was, werd er een schep suiker overheen gedaan. Maar stroop lag meer voor de hand.

Er zijn per streek vele varianten Kruudmoes. Soms werd er minder vlees in gestopt en werden er bruine bonen bij gedaan. Met de combinatie van granen en peulvruchten kwam men toch aan de nodige voedingstoffen. Maar of men zich daar toen zo bewust van was, geen idee. Men leefde gewoon zelfvoorzienend. Later toen men overging van het zelf maken naar kopen, maakte men Kruudmoes van karnemelkse gorte pap.

Al met al is het wel een bijzonder smaak waar je mee opgegroeid moet zijn denk ik. Ik moet eerlijk bekennen dat ik het voor het laatst heb gegeten in mijn kindertijd. De biologische slager in Zwolle[3] maakt het nog steeds.

Ik speel met de gedachten om het zelf ook weer te maken, maar meteen bedenk ik dat het veel tijd kost. Heb ik dat…. ach ja, het is 2013 en deze oma is druk met cliënten, studie, man en hond. Voor mijn grootouders was zelfvoorzienend leven de enige keuze. Wij hebben gelukkig de keuze om te leven zoals wij willen, mislukt onze oogst dan gaan we naar de supermarkt. Echter het kweken van eigen groente, kruiden en mooie bloemen geeft wel heel veel voldoening. Het is leven ‘zoalsjijwilt’ dus!

Ina Schipper

Geïnspireerd geraakt om te gaan eten uit eigen tuin? Dit geweldige boek helpt je verder. Door de mooie foto’s en  het enthousiasme van de schrijfster, wil je direct aan de slag.


[1] Bijbels Culinair van Han Wilmink

[2] Recept te vinden in: ” uit Overijsselse Pot, van kampersteur tot kleikloeten” ook is het kookboekje van de huishoudschool 1977 geraadpleegd: koken is fijn. In dit boekje is een hoofdstuk gewijd aan streekrecepten.

[3] Slagerij Haverkort

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *